Śruby i Nakrętki

Śruby, jako jeden z elementów połączenia śrubowego, znajdują szerokie zastosowanie, m.in. w budowie maszyn. Dzięki szerokiemu zastosowaniu, śruby występują w wielu odmianach zawartych w normie PN-91/M-82055. Ich różnice zależą przede wszystkim od wielkości, kształtu łba, trzpienia oraz zakończenia.

Poniżej przedstawione są najpopularniejsze rodzaje śrub:

• Ze względu  na kształt łba:
  • śruba z łbem sześciokątnym
  • śruba z łbem czworokątnym
  • śruba z łbem wieńcowym
  • śruba z łbem młoteczkowym
  • śruba z łbem oczkowym
  • śruba z łbem walcowym z gniazdem sześciokątnym – nimbusowa
  • śruba z łbem grzybkowym z podsadzeniem – zamkowa
  • śruba z łbem stożkowym z podsadzeniem – płużna
  • śruba z uchem
  • śruba dociskowa – imakowa
  • śruba z trzpieniem stożkowym
  • śruba pasowana krótka z łbem sześciokątnym
  • śruba pasowana długa z łbem sześciokątnym
  • ze względu na kształt gwintu:
    • z gwintem na całej długości trzpienia
    • z gwintem na części długości trzpienia

Inny, częściej spotykany podział śrub jest przedstawiony poniżej (wraz z normami z jakimi występuje dany rodzaj śrub):

• śruba z łbem sześciokątnym
  • z gwintem na części długości trzpienia (PN-85/M-82101; M5-M48; klasa 5.6, 5.8, 8.8, 10.9, 12.9)
  • z gwintem na całej długości trzpienia (PN-85/M-82105; M3-M48; klasa 5.6, 5.8, 8.8, 10.9, 12.9)
  • zmniejszonym (PN-85/M-82241; M8-M48)
  • powiększonym do połączeń sprężanych (PN-83/M-82343; M12-M36; klasa 10.9)
  • zmniejszony z kołnierzem stożkowym (PN-93/M-82247; M5-M16; klasa 8.8, 10.9)
  • śruba z łbem czworokątnym (PN-88/M-82121; M6-M39)
  • śruba z łbem walcowym z gniazdem sześciokątnym – imbusowa (PN-87/M-82302; M3-M48; klasa 8.8, 10.9, 12.9)

• • wieńcowym (PN-87/M-82301; M5-M20) śruba z łbem młoteczkowym (PN-75/M-82424; M12-M48; klasa 4.8)
  • podsadzanym (PN-75/M-82418; M6-M48; klasa 4.8)

• śruba oczkowa (PN-77/M-82425; M5-M39; klasa 4.8, 5.8)

• śruba skrzydełkowa (PN-64/M-82436; M3-M24)

• śruba z łbem grzybkowym z podsadzeniem – zamkowa (PN-87/M-82406; M5-M24; klasa 4.6, 8.8)

• śruba z łbem stożkowym z podsadzeniem – płużna (PN-87/M-82402; M5-M20; klasa 4.6, 8.8, 10.9)

• śruba z uchem (PN-92/M-82472; M6-M72)

• śruba z łbem walcowym do zgrzewania (PN-85/M-82412; M4-M12; klasa 4.8)

• śruba dociskowa – imakowa (PN-87/M-82308; M8-M16)

• śruba z trzpieniem stożkowym

• pręt gwintowany (DIN 975; l=1000, 2000; M3-M39; klasa 4.6, 8.8, 10.9, 12.9)

• śruba dwustronna

• • długość części wkręcanej 1d (PN-90/M-82125; M6-M24; klasa 4.6, 5.8, 8.8, 10.9, 12.9)
  • długość części wkręcanej 1,25d (PN-90/M-82131; M6-M24; klasa 4.6, 5.8, 8.8, 10.9, 12.9)
  • długość części wkręcanej 2d (PN-90/M-82137; M6-M24; klasa 4.6, 5.8, 8.8, 10.9, 12.9)

• śruba pasowana długa z łbem sześciokątnym (PN-66/M-82341; M10-M48)

• śruba pasowana krótka z łbem sześciokątnym (PN-66/M-82342; M10-M48)

Śruba jest jednym z elementów służących do łączenia różnego rodzaju części składowych. Może ona także pełnić funkcję przenośnika siły i ruchu. W dzisiejszych czasach bardzo dużo rzeczy jest mocowanych za pomocą śrub. Trudo określić kiedy powstała śruba i kto ją wymyślił. Wiadomo, że ponad 2000 lat temu używano jej do łączenia przedmiotów, ale tylko przez 500 lat. Grecki naukowiec Archimedes, któremu przypisuje się wiele wynalazków, jako pierwszy opisał śrubę. Śruba Archimedesa jest maszyną prostą, używaną od starożytnych czasów do nawadniania kanałów irygacyjnych. Najprawdopodobniej śrubę skonstruował Archytas z Tarentu, który żył w IV wieku p.n.e. Jako wynalazców śruby bierze się również pod uwagę starożytnych Egipcjan. Początkowo nikt raczej nie używał śruby jako elementu złącznego. Nawet w średniowieczu stolarze i Cieślarze używali drewnianych kołków lub gwoździ, do łączenia części mebli czy budynków drewnianych. Popularność śrub rozpoczęła się dopiero pod koniec XVIII wieku, kiedy to wynaleziono tanie metody ich wytwarzania. Pierwszy raz śrubokręty pojawiły się w Londynie około roku 1780 i były stosowane przez stolarzy, którzy odkryli, że łączenie elementów za pomocą śrub jest trwalsze niż przy użyciu gwoździ. Przed zastosowaniem śrub w XVIII wieku, od XVI wieku stosowano specjalne zakrzywione gwoździe.

Jednym z najważniejszych elementów w śrubach jest ich gwint. To dzięki niemu jest możliwość złączenia dwóch przedmiotów, takich jak śruba i nakrętka, a także przymocowanie przedmiotu za pomocą śruby. Złe dopasowanie zwojów gwintu uniemożliwi połączenie dwóch przedmiotów ze sobą, bądź połączenie ich będzie nietrwałe.  Trudno sobie wyobrazić, że dopiero w XIX wieku pojawiła się tokarka, dzięki której można było zrobić jednakowe gwinty wielu śrub. Wcześniej niemal każda śruba różniła się gwintem, toteż łączenie elementów było dość nietrwałe. Na szczęście w obecnych czasach nie musimy się już martwić, że zakupione przez nas śruby będą miały różny gwint.