Śruby, jako jeden z elementów połączenia śrubowego, znajdują szerokie zastosowanie, m.in. w budowie maszyn. Dzięki szerokiemu zastosowaniu, śruby występują w wielu odmianach zawartych w normie PN-91/M-82055. Ich różnice zależą przede wszystkim od wielkości, kształtu łba, trzpienia oraz zakończenia.

Poniżej przedstawione są najpopularniejsze rodzaje śrub:

  • Ze względu  na kształt łba:
    • śruba z łbem sześciokątnym
    • śruba z łbem czworokątnym
    • śruba z łbem wieńcowym
    • śruba z łbem młoteczkowym
    • śruba z łbem oczkowym
    • śruba z łbem walcowym z gniazdem sześciokątnym – nimbusowa
    • śruba z łbem grzybkowym z podsadzeniem – zamkowa
    • śruba z łbem stożkowym z podsadzeniem – płużna
    • śruba z uchem
    • śruba dociskowa – imakowa
    • śruba z trzpieniem stożkowym
    • śruba pasowana krótka z łbem sześciokątnym
    • śruba pasowana długa z łbem sześciokątnym
    • ze względu na kształt gwintu:
      • z gwintem na całej długości trzpienia
      • z gwintem na części długości trzpienia

Inny, częściej spotykany podział śrub jest przedstawiony poniżej (wraz z normami z jakimi występuje dany rodzaj śrub):

  • śruba z łbem sześciokątnym
    • z gwintem na części długości trzpienia (PN-85/M-82101; M5-M48; klasa 5.6, 5.8, 8.8, 10.9, 12.9)
    • z gwintem na całej długości trzpienia (PN-85/M-82105; M3-M48; klasa 5.6, 5.8, 8.8, 10.9, 12.9)
    • zmniejszonym (PN-85/M-82241; M8-M48)
    • powiększonym do połączeń sprężanych (PN-83/M-82343; M12-M36; klasa 10.9)
    • zmniejszony z kołnierzem stożkowym (PN-93/M-82247; M5-M16; klasa 8.8, 10.9)
    • śruba z łbem czworokątnym (PN-88/M-82121; M6-M39)
    • śruba z łbem walcowym z gniazdem sześciokątnym – imbusowa (PN-87/M-82302; M3-M48; klasa 8.8, 10.9, 12.9)
    • wieńcowym (PN-87/M-82301; M5-M20) śruba z łbem młoteczkowym (PN-75/M-82424; M12-M48; klasa 4.8)
    • podsadzanym (PN-75/M-82418; M6-M48; klasa 4.8)
  • śruba oczkowa (PN-77/M-82425; M5-M39; klasa 4.8, 5.8)
  • śruba skrzydełkowa (PN-64/M-82436; M3-M24)
  • śruba z łbem grzybkowym z podsadzeniem – zamkowa (PN-87/M-82406; M5-M24; klasa 4.6, 8.8)
  • śruba z łbem stożkowym z podsadzeniem – płużna (PN-87/M-82402; M5-M20; klasa 4.6, 8.8, 10.9)
  • śruba z uchem (PN-92/M-82472; M6-M72)
  • śruba z łbem walcowym do zgrzewania (PN-85/M-82412; M4-M12; klasa 4.8)
  • śruba dociskowa – imakowa (PN-87/M-82308; M8-M16)
  • śruba z trzpieniem stożkowym
  • pręt gwintowany (DIN 975; l=1000, 2000; M3-M39; klasa 4.6, 8.8, 10.9, 12.9)
  • śruba dwustronna
    • długość części wkręcanej 1d (PN-90/M-82125; M6-M24; klasa 4.6, 5.8, 8.8, 10.9, 12.9)
    • długość części wkręcanej 1,25d (PN-90/M-82131; M6-M24; klasa 4.6, 5.8, 8.8, 10.9, 12.9)
    • długość części wkręcanej 2d (PN-90/M-82137; M6-M24; klasa 4.6, 5.8, 8.8, 10.9, 12.9)
  • śruba pasowana długa z łbem sześciokątnym (PN-66/M-82341; M10-M48)
  • śruba pasowana krótka z łbem sześciokątnym (PN-66/M-82342; M10-M48)

Klasy wytrzymałości śrub

Podział na klasy wytrzymałości dzieli elementy złączne według kryterium ich wytrzymałości na działanie sił zewnętrznych. Klasy wytrzymałości są opisane dwiema cyframi.

  • Pierwsza cyfra to minimalna wytrzymałość na rozciąganie Rm w N/mm2 podzielona przez 100.
  • Druga cyfra to stosunek granicy plastyczności Re (lub umownej granicy plastyczności R0,2) do wytrzymałości na rozciąganie Rm podzielony przez 10.

W dynamometrii wyróżnia się dziesięć klas wytrzymałości śrub:

klasy wytrzymałości

3.6

4.6

4.8

5.6

5.8

6.8

8.8

9.8

10.9

12.9

Klasy szereguje się od śrub najsłabiej wytrzymałych, do najmocniej wytrzymałych. Ponadto, klasy te, w zestawieniu z danymi takimi jak, szerokość i średnica gwintu, oraz średnica łba śruby, układa się w tzw. „tablice dynamometryczne”, z których odczytać można różne dane. Wielkości, jakie można znaleźć w takiej tablicy dynamometrycznej to m.in.: wartość naprężenia wstępnego, czy wartość momentu dokręcania. Znajomość tych informacji zapewni niezawodny montaż, zarówno automatyczny, jak i manualny, śrub z każdej klasy.

Biorąc pod uwagę kształt, dokładność wykonania i przeznaczenie dzielimy śruby na:

• śruby zgrubne (surowe, zwykłe), które są oznaczone symbolem C. Mogą być  wykonane z łbem sześciokątnym lub kwadratowym, z trzpieniem cylindrycznym gładkim, gwintowanym na części lub na całości;
• śruby klasy średnio dokładnej, oznaczone symbolem B lub klasy dokładnej oznaczonej symbolem A. Ten rodzaj śrub różni się od śrub zgrubnych jedynie o większą dokładności wykonania poprzez dodatkowe obrobienie trzpienia za pomocą toczenia;
• śruby pasowane, o odmiennym kształcie trzpienia, charakteryzującym się mniejsza średnicą na odcinku gwintowanym niż na odcinku gładkim. Mocowane są w otworach z małym luzem (0.1 do 0.2 mm) poprzez pobijanie młotkiem (rzadko jeszcze stosowane w budownictwie obecnie);
• śruby do połączeń sprężonych, wykonane w klasie średniodokładnej ze stali o wysokiej wytrzymałości, w tradycyjnym kształcie. Stosowane są w połączeniach ciernych i doczołowych sprężonych.

Popularne słow kluczowe: